พุทธธรรม

  ดูตามความหมายตาม พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต)
พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)

พุทธธรรม

1. ธรรมของพระพุทธเจ้า, พระคุณสมบัติของพระพุทธเจ้า คัมภีร์มหานิทเทศระบุจำนวนไว้ว่ามี 6 ประการ แต่ไม่ได้จำแนกข้อไว้ อรรถกถาโยงความให้ว่าได้แก่

๑. กายกรรมทุกอย่างของพระพุทธเจ้าเป็นไปตามพระญาณ (จะทำอะไรก็ทำด้วยปัญญา ด้วยความรู้เข้าใจ)
๒. วจีกรรมทุกอย่างเป็นไปตามพระญาณ
๓. มโนกรรมทุกอย่างเป็นไปตามพระญาณ
๔. ทรงมีพระญาณไม่ติดขัดในอดีต
๕. ทรงมีพระญาณไม่ติดขัดในอนาคต
๖. ทรงมีพระญาณไม่ติดขัดในปัจจุบัน;

คัมภีร์สุมังคลวิลาสินี อรรถกถาแห่งทีฆนิกาย จำแนกพุทธธรรมว่ามี ๑๘ อย่าง คือ

๑. พระตถาคตไม่ทรงมีกายทุจริต
๒. ไม่ทรงมีวจีทุจริต
๓. ไม่ทรงมีมโนทุจริต
๔. ทรงมีพระญาณไม่ติดขัดในอดีต
๕. ทรงมีพระญาณไม่ติดขัดในอนาคต
๖. ทรงมีพระญาณไม่ติดขัดในปัจจุบัน
๗. ทรงมีกายกรรมทุกอย่างเป็นไปตามพระญาณ
๘. ทรงมีวจีกรรมทุกอย่างเป็นไปตามพระญาณ
๙. ทรงมีมโนกรรมทุกอย่างเป็นไปตามพระญาณ
๑๐. ไม่มีความเสื่อมฉันทะ (ฉันทะไม่ลดถอย)
๑๑. ไม่มีความเสื่อมวิริยะ (ความเพียรไม่ลดถอย)
๑๒. ไม่มีความเสื่อมสติ (สติไม่ลดถอย)
๑๓. ไม่มีการเล่น
๑๔. ไม่มีการพูดพลาด
๑๕. ไม่มีการทำพลาด
๑๖. ไม่มีความผลุนผลัน
๑๗. ไม่มีพระทัยที่ไม่ขวนขวาย
๑๘. ไม่มีอกุศลจิต

2.ธรรมที่ทำให้เป็นพระพุทธเจ้า ได้แก่พุทธการกธรรม คือบารมี ๑๐
3.ธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ คือ สติปัฏฐาน ๔ ฯลฯ มรรคมีองค์ ๘ ขันธ์ ๕ ปัจจัย ๒๔ เป็นอาทิ

   พุทธธรรม หรือ พระธรรม หมายถึง ธรรม ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงค้นพบและนำออกเผยแผ่ หรือคำสอนของพระพุทธเจ้า เกี่ยวกับความจริงตามธรรมชาติของทุกข์และวิธีการดับทุกข์ พุทธธรรม ของพระพุทธเจ้านั้นแต่เริ่มสืบทอดกันด้วยวิธีท่องจำแบบปากต่อปาก สมัยต่อมาจึงได้มีการบันทึกไว้เป็นตัวอักษร คัมภีร์ที่บันทึกพุทธธรรมนั้น เรียกว่า พระไตรปิฎก และมีคำอธิบาย จัดไว้เป็นหมวดคัมภีร์ เรียกชื่อต่างๆ อาทิ อรรถกถา, ฎีกา, อนุฎีกา เป็นต้น

   ปัจจุบัน พุทธธรรมเป็นที่สนใจของตะวันตกอย่างกว้างขวาง ได้รับการพยากรณ์จากสื่อมวลชนในอังกฤษว่าเป็นศาสนาที่จะมาแรงที่สุดในสมัยศตวรรษ ที่ 21 เพราะมีการจัดตั้ง ศูนย์พุทธศาสน์ศึกษา หรือมิฉะนั้นก็องค์กรพุทธต่างๆ ขึ้นมามากมายหลายแห่ง ทั้งในอังกฤษ ฝรั่งเศส สหรัฐอเมริกา เยอรมนี ฯลฯ เพื่อค้นคว้าหลักพุทธธรรมที่ปรากฏในคัมภีร์ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น ภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต ภาษาทิเบต และ ภาษาจีน ทำให้การศึกษาพุทธธรรมขยายตัวอย่างรวดเร็ว จนปัจจุบันนี้ มหาวิทยาลัยทั้งยุโรปและอเมริกาหลายแห่งได้เปิดสอนพุทธธรรมทั้งระดับ ปริญญาตรี ปริญญาโทและปริญญาเอก

  เมื่อเดือนพฤษภาคม 2549 นี้ คณาจารย์ของ มหาวิทยาลัยอ๊อกซฟอร์ด นำโดย ศ.ดร.ริชาร์ด กอมบริช (Prof Dr Richard Gombrich) ผู้ก่อตั้งศูนย์พุทธศาสน์ศึกษา มหาวิทยาลัยอ๊อกซฟอร์ด และอดีตนายก สมาคมบาลีปกรณ์ แห่งสหราชอาณาจักร ได้เดินทางมาปรึกษาหารือเพื่อร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในประเทศไทยเพื่อพัฒนาการศึกษาพระพุทธศาสนาและภาษาบาลีให้กว้างขวางยิ่งขึ้น โดยเฉพาะให้เป็นที่รู้จักกันในระดับนานาชาติมากยิ่งขึ้น มหาวิทยาลัยที่เข้าร่วมโครงการ ได้แก่ มหาวิทยาลัยมหิดล, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, มหามกุฏราชวิทยาลัย, มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยศิลปากร, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยมี พระศรีญาณโสภณ (ปิยโสภณ) จาก วัดพระราม ๙ กาญจนาภิเษก, ดร.ปฐมพงษ์ โพธิ์ประสิทธินันท์ จาก คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลและ ดร.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ จาก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นผู้ประสานงาน

  ปัจจุบัน มีหนังสือเด่นหลายๆ เล่มที่อธิบายหลักพุทธธรรมได้ละเอียดละออ เช่น The World of Buddhism ที่ Heinz Becher & Richard Gombrich เป็นบรรณาธิการร่วม, What the Buddha Taught ของพระวัลโปละ ราหุละชาวศรีลังกา, ส่วนภาษาไทยก็มี พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน ของท่านอาจารย์ สุชีพ ปุญญานุภาพ และพุทธธรรม ซึ่งแต่งโดย พระพรหมคุณาภรณ์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต ป.ธ.๙) ทั้งสองเล่มหลังนี้ ยังเป็นชื่อหนังสือเกี่ยวกับ พุทธศาสนา ที่ได้รับการคัดเลือกในชุดหนังสือดี 100 เล่มที่คนไทยควรอ่าน ด้วย

  หนังสือว่าด้วยพุทธธรรม สามารถหาซื้อได้ที่ มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ หน้า วัดบวรนิเวศวิหาร บางลำภู กรุงเทพมหานคร และ ร้าน มหาจุฬาบรรณาคาร ข้างวัดมหาธาตุยุวราษร์รังสฤษฏ์ ทั้งสองแห่งนี้มีทั้งตำรับตำราภาษาบาลี, หลักสูตรนักธรรมและธรรมศึกษาและหนังสือธรรมะทั่วไปไว้จำหน่าย

แหล่งข้อมูลอื่น
ศูนย์พุทธศาสน์ศึกษา มหาวิทยาลัยอ๊อกซฟอร์ด
ความร่วมมือเผยแผ่พุทธธรรม
สัมภาษณ์ศ.กอมบริชที่มมร.
http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%B8%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1".
http://www.84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=พุทธธรรม
http://www.84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=%BE%D8%B7%B8%B8%C3%C3%C1